İbar Ticaret/ Arçelik Küçükyalı Maltepe
  • BIST 100

    9645,02%-0,50
  • DOLAR

    32,54% 0,13
  • EURO

    34,87% 0,67
  • GRAM ALTIN

    2434,65% 0,09
  • Ç. ALTIN

    4017,93% -1,36

RİZE EĞİTİM TARİHİNE BİR BAKIŞ

RİZE EĞİTİM TARİHİNE BİR BAKIŞ

YÖRESEL KÜLTÜRÜMÜZ 5.04.2015 23:35:00 0
RİZE EĞİTİM TARİHİNE BİR BAKIŞ

RİZE EĞİTİM TARİHİNE BİR BAKIŞ

 

İshak Güven Güvelioğlu

 

Osmanlı devletinde müslüman çocuklar için ilk eğitim yeri cami, ilk muallim (öğretmen)’de caminin imamıdır. Bu temel uygulama tüm Osmanlı cağrafyası için olduğu gibi Rize için de geçerlidir. Bununla birlikte özellikle büyük Osmanlı şehirlerinde hanedan mensupları, brokratlar, eşraf ve hayırseverler tarafından inşa ettirilip hizmete açılmış “Sıbyan Mektebi”, “Mahalle Mektebi”, “İbtidaiye Mektebi” adlarıyla anılan ilk eğitim mekânları da yok değildi.

Rize’deki ilk eğitim yeri genelde hemen hemen her caminin giriş veya alt katlarında bulunan tek dershaneden ibaret mekânlardı. Cami içinde bu vasıfta yer bulunmayan köy ve mahallelerde ise cami bitişiği veya yakınında yapılan müstakıl sıbyan mektepleri bulunurdu.

Kış aylarında dershanenin ısınması için talebeler derse geldikleri hergün sobaya sığacak şekilde bir odun getirirlerdi. Bu vazife, bazen de talebenin anasının sırtına yüklediği bir sepet odunu camiye getirmesiyle yerine getirilirdi. Genelde 7-8 yaşından itibaren erkek ve kız, her çocuğun devam ettiği bu eğitime “sibyan dersi” adı verilirdi. Dershanede duvar diplerini dolanan tahta oturaklarda erkekler ile kızlar ayrı yerlerde otururlardı. Kuşluk vaktinden sonra başlayıp öğle namazına kadar devam eden ilk dersten sonra, büyüklerin namaz için camiye gelmesi ve talebelerin öğle yemeği için evine gitmesi maksadıyla ara verilir, öğleden sonra talebelerin tekrar toplanmasıyla yeniden başlayan ders, ikindi namazına kadar devam ederdi. Talebeler sırayla hocanın karşısına gelerek günlük dersini okurdu. Hoca talebelerin karşısında kendisine ait biraz yüksekce bir yerde bulunur, hem dersini dinlediği talebeyi, hem de diğer talebeleri kontrol altında tutardı. Ders esnasında talebeler arasında vuku bulacak itişip kalkışma, gürültü ve yaramazlıklar için hocanın sağ yanında bulunan değnek, bazen ihtiyaç duyulan yere uzanabilecek kadar uzun boylu olurdu.

Sıbyan eğitimi genelde dört aşamadan oluşurdu. Birinci aşamaya “ezber dersi” denen Sübhaneke duasından başlanır, Ettehiyyatü, Allahümmesalli, Allahümmebarik, Rabbena, Allahümme innâ neste’inuke, Allahümme iyyâke n’abudu, Amentü dualarıyla devam edilirdi. Bu duaları hatasız okuyup dersini geçenler, sırasıyla Fatiha ve Nâs surelerinden başlayarak Elemterekeyfe suresine kadar ezberlemeye başlardı. Okumalar sesli yapılır, bu şekilde bilmeyenlerin de öğrenmesi sağlanırdı. Hergün sırayla münferiden okunan bu ezber dersler tamamlanınca, toplu ezber dersine geçilirdi. Bu derste hoca yüksek sesle temel ilmihal soruları sorar, talebeler de hep bir ağızdan bu sorulara cevap verirdi[1]. Dersin yüksek sesli ve soru cevap şeklinde geçmesi talebeler için zevkli ve eğlenceli bir hal almasını sağlardı. Derslerde hoca tarafından sorulan ilmihal soruları ve cevapları şöyleydi;

Rabbin kimdir?

Allah

Seni kim yarattı?

Allah

Sen kimin kulusun?

Allah’ın kuluyum

Sen Müslümanmısın?

Elhamdülillah Müslümanım

Ne zamandan beri Müslümansın?

Kâlu Belâ’dan beri Müslümanım

Kâlu Belâ ne demektir?

Allah bizim ruhlarımızı yarattığı vakit, onlara hitaben “Ben sizin Rabbiniz değil miyim?” dedi. Onlar da “Belâ=yani evet ya Rabbi Rabbimizsin” dediler.

Dinin hangi dindir?

İslâm

Kitabın hangi kitaptır?

Kur’an

Kıblen neresidir?

Kâbe-i muazzama

Kimin ümmetindensin?

Hz. Muhammed aleyhisselamın

Kimin milletindensin?

Hz. İbrahim aleyhisselamın

Kimin zürriyetindensin

Hz. Aden aleyhisselamın

 

Gökten kaç kitap inmiştir?, kaçı kitap, kaçı suhuf?, hangisi hangi peygambere inmiştir?; Kur’an’da adı geçen peygamberler kaç tanedir?, adlarını say?; Dört büyük meleğin adını say; Abdestin farzları, İslâm’ın şartları, İmanın şartları, Namazın şartları…şeklinde devam ederdi.

Birinci aşamada yapılan diğer bir ders de “tatbiki dersler” idi. Bu derste hocanın çağırdığı bir talebe dershanenin ortasına gelir, hocanın isteği üzere teyemmüm veya abdest almayı tatbik ederek gösterirdi. Bir diğeri de Namaz kılma dersi idi. Talebe, hocanın söylediği namazın ilk sünnetini, farzını veya son sünnetini aynen uygulayarak gösterirdi. Bu tür uygulamalar hiç bilmeyenlerin öğrenmesine, hatalı bilenlerin de hatalarını tashih etmesine sebep olurdu.

Sıbyan eğitimindeki bu ilk aşamada başarılı olanlar ikinci aşamaya geçirilirdi. “yüzünden okuyanlar” denen bu grup, Elif-ba’ya başlatılır, Elif cüzünü bitirince de yüzünden Kur’an okumaya geçerdi. Talebenin Kur’an’a geçmiş olması arkadaşları arasında kendisine bir değer atfedilmesine sebep olduğu gibi, ailesi de kendisini ufak tefek hediyelerle taltif ederdi. Kur’an’ı yüzünden seri şekilde okuyacak duruma gelenlere bu sırada Ayete’l-kürsi, Amanerrasulu, Hüvellahüllezi ve aşr-i şerif olarak okumak üzere bazı ayetler ezberletilirdi. Bundan sonra bir taraftan Tecvid dersi verilirken diğer taraftan Yâsin, ve Tebareke sureleri ezberlenirdi. Talebe sayısının çok olduğu ve hocanın yetiştiremediği zamanlarda hocanın görevlendirdiği bu gruptan talebeler, birinci aşamada bulunan gruptan talebelerin derslerini dinlediği de olurdu.

 Yüzünden okuyanlar grubu içinde başarılarıyla öne çıkanlardan istekli ve ezberlemeye istidadı olanlar, üçüncü aşama olan hafızlığa başlatılırdı. Kur’an-ı Kerim’in tamamının ezberlenmesi olan hafızlık eğitimi, genelde birbuçuk - iki senede tamamlanırdı. Hafızlığını tamamlayanlardan veya hafızlık yapmadan son aşamaya geçmek isteyenlerden “Yazı Yazma Dersi” grubu oluşturulurdu. Bu gruba geçenler defter ve kalem edinir ve öncelikle Arap alfabesindeki harfleri yazmayı öğrenirlerdi. Daha sonra basit kelime ve cümlelerin yazılmasına geçilerek bu konuda meleke kazanılırdı.

Yazı dersine geçip bu konuda ilerleme kaydeden talebe, eğitimine devam etmek isterse, ailesi tarafından çevrede bulunan bir medreseye götürülerek kayettirilirdi. Bu talebe artık müderrisin rahle-i tedrisinde ilim tahsiline devam ederdi.

 

Medreseler[2]

 

Medreselere sıbyan/iptidaiye mektebinden çıkanlar kayd oluyor ve genelde yatılı olarak kalınıyordu. Bu yapılar, müderris ve hayırseverlerin gayretleriyle inşa ettirilmiş, alt katları taş, üst katları ahşap, ana hatlarıyla; talebe hücreleri, dershaneler ve müderris odasından ibaret iki katlı binalardı. Buralarda verilen eğitime tecvid, talim ve ilmihal’dan sonra alet ilimleri denen sarf ve nahiv (Arapça gramer) dallarına ait Emsile, Bina, Maksud, İzzi, Avamil, İzhar, Kâfiye Molla Camii adlı kitaplar okunurdu. Daha sonra bu dersleri bitirip imtihanda başarılı olanlar, Âlî (Yüksek) ilimler olarak anılan Fıkıh, Mantık, Akaid, Feraiz, Hadis, Tefsir, Usul-u Fıkıh gibi ilimlere ait Nuru’l-İzah, Halebi, Kuduri, Nesefi, Emalî, Halebi, Mülteka, Celaleyn, Kadı Beydavi, Mirat, Mecamiu’l-Hakakik, İsa Goci, Şemsiye, Tasavvurat... gibi ders kitapları şerhleriyle birlikte okutulurdu. Takriben 10-12 senelik medrese eğitimini tamalayanlara çevredeki hoca, müderris ve halkın iştirak ettiği merasimlerle icazetnameleri verilir ve mezun olmuş hocalar olarak çevredeki mescid ile camilerde imamlık (hatiplik ve vaizlik dahil) yapabilirlerdi. Bununla birlikte medrese eğitimini tamamlamadan ayrılanlar arasında imamlık yapanlar da yok değildi.

Bazen sıbyan mektebinden sonra, bazen çevredeki bir medresede bir süre tahsil gördükten sonra, bazen de buradaki medrese tahsilini tamalayıp icazet aldıktan sonra, nadiren Erzurum, Trabzon, Konya ve Kayseri gibi merkezlere, umumiyetle de İstanbul medreselerine gidenler olur, buradaki bir medereseye kaydolup eğitimini tamamlayarak büyük şehirlerdeki medreselerden icazetli müderrisler sınıfına geçilirdi. İstanbul medreselerinde tahsil görürken veya mezun olduktan sonra burada bulunan Medresetü’l-Kudat / Muallimhane-i Nüvvab (Hukuk Mektebi)’a kayd olup aynı zamanda bu medreseden de icazet almak yaygın bir uygulamaydı. Her iki medreseden bu şekilde icazetli Rizelilerin sayısı hayli kabarıktır. İstanbul’dan icazetli müderrisler, açılan ruus imtihanlarına girer, muvaffak olanlar ilmiye tarikıne (devlet kadrosuna) girerek devletten maaşlı resmi müderris ünvanı elde ederlerdi. Bizim tesbitimize göre Rizeli müderrisler arasında bu tür müderrislerden ilki 28 Muharrem 1183 (1769)’de ilmiye tarikıne girmiş Debbağzade Mustafa Efendi’dir.

Yine Rize medreselerindeki tahsilden sonra gittiği İstanbul’da Bayazid, Fatih veya Süleymaniye medreselerinde tahsil gören, icazet alıp Medresetü’l-Mütehassisîn’de ihtisas yapan, Mekke-i Mükerreme, Medine-i Münevvere, Bağdat, Şam, İzmir, Yanya, Kudüs, Ankara, Konya, Kayseri, İstanbul, Edirne, Beyrut, Fizan, Selanik, Yenişehirifener, Kahire gibi imparatorluğun her yanında müderrislik, naiblik ve kadılık hizmetinde bulunan hatta Orduy-u Humayûn kadılığı ve Anadolu Kazaskerliği payesini ihraz eden Rizeliler olmuştur.

Bilindiği gibi medreseler genel olarak yüksek eğitim kurumlarıydılar. Rize medreselerinin zamanla taşrada, köylere kadar yayılmış ve umumiyetle tek müderris ile faaliyette bulunduklarından yüksek eğitim kurumu olma vasfına haiz olamayacakları, olsa olsa orta veya lise seviyesinde eğitim veren kurumlar olarak kabul edilmeleri yönünde fikirler ileri sürülmüştür. Bu fikir Rize medreselerinden çoğu için doğru kabul etmekle birlikte, bazı Rize medreselerinde müderrislikte bulunmuş bazı zevatın mezar kitabelerinde yer alan okuttukları derslere dair ifadeler, yine Rize medreselerinde tahsilini tamamlayıp İstanbul’a giderek katıldığı ruus imtihanını kazanarak ilmî kariyer elde eden veya Rize medreselerindeki tahsil esnasında okuduğu derseleri sicil varakasında kaydeden müderrislerin verdiği bilgilerden, Rize medreselerinden bazılarının o günkü şartlarda yüksek eğitim kurumları olarak kabul edilmeleri gerektiğini göstermektedir. Bu konuda iki örnek vermek yerinde olur kanaatindeyim. 1869 yılında kurduğu Karadere Medresesinde müderrislik yaparken 1888 yılında vefat eden Hüseyin Efendi’nin mezar kitabesinde şöyle bir mısra vardır;

 

Birinci defa icazet verup ikincide

Celal’e ders iricek oldu âzım-ı ukba

 

burada Hüseyin Efendi’nin talebelerine icazet verdiğini, akaid ilmine ait Akaidü’l-Adudiyye adlı eserin Celalüddin ed-Devvanî (öl.1502) tarafından yapılmış şerhi olan ve ulema arasında Celal olarak anılan kitabı okutmaya başlayacakken vefat ettiği söylenmektedir. Osmanlı medreselerinde ders kitabı olarak okutulan bu kitap 1326 (1908) yılında yayınlanan medrese tahsili programına göre 12 senelik eğitim boyunca medreselerde 10.sene okutulacak dersler arasında bulunmaktadır.[3]

İkinci örnek ise 1887’de Rize Kale mahallesinde doğup 1946’da İstanbul’da vefat etmiş İstanbul Müftülüğü Mushaflar ve Dini Eserler Tetkik Heyeti Reisi Mustafa Asım Bilal’ın dosyasındaki Sicil varakasında Rize’de gördüğü eğitimle ilgili bilgilerdir. Mustafa Asım Efendi bu konuda şöyle demektedir;

“Memleketim bulunan Rize’de vakı’ Altıkulaç Medresesinde Müderris Hafız Ali Efendi’den 1316 senesinde Sarf’dan başlayıp Nahiv’den Molla Cami’nin masdar bahsine kadar tedris ettim ve bu esnada adı geçen hoca’dan aşere ve takrib’den icazetnâme aldım ve Farsça’da Tuhfe-i Vehbî’den başlayıp Pend-i Attar ve Gülistan kitaplarını tamamen ve Hafız-ı Şirazî’nin yarısını memleketimizde bilinen davâvekili Hafız Hulûsi Efendi’den okudum”[4]

Buradaki ifadelerden anlaşıldığına göre günümüzde bile hafızlığını tamamlamış çok az kişinin yapabildiği ihtisas eğitimi olan “Aşere ve Takrib” (kıraat) tahsili, Rize medreselerinde yapılabilmekte, ayrıca Arapçanın yanı sıra birtakım Farsça ders kitapları da okutulmaktaydı.

Bizim Rize’de tespit ettiğimiz en eski medresenin tarihi 1776 yılından önceye kadar ulaşmaktadır. Bu medrese, Rize merkezde Kazdal Camisinin yukarısında ashab-ı hayrattan Rize Müftüsü Hacı Süleyman Efendi tarafından inşa ettirilmiş ve halk arasında Müftü Medresesi olarak anılan medresedir. Bu medresenin müderrisliğini kurucusu olan zatın irtihalinden sonra da Rize müftülüğüne getirilen kişiler deruhte etmiştir. Bu medrese ile birlikte adlarını tespit ettiğimiz hemen hemen hepsi 1800 yılından sonra kurulmuş medrese sayısı 48’dir. Şurası bir gerçektir ki bu sayı da kesinlik arzetmemektedir. Yapılacak alan ve arşiv araştırmalarıyla başkaca medreselerin tespiti de mümkün olabilecektir. Ayrıca bu medreselerin birçokları müstakil binalarda değil de bazı camilerin bünyelerinde, o caminin imamı olan zatın okuttuğu dersler ile sınırlı faaliyette bulunmuşlardır. Bu tür medreseler zaman zaman kısa ömürlü olduklarından tam sayılarını tespit etmek mümkün olamamaktadır. Yaptığımız araştırmalarda çeşitli kaynaklarda[5] ismi geçen Rize medreselerinden tespit ettiklerimiz şunlardır. (parantez içi tarihler kuruluş tarihlerini gösterir):

 

Rize’de

Müftü (Süleyman) Efendi Medresesi (1776)

Altıkulaçzade Medresesi (1860)

Cezayirli Ali Kaptan (Taşçıoğlu Camii) Medresesi

Kotracı Hacı Mehmed Efendi Medresesi

Malkoçoğlu Camii (Müftü Hasan Efendi) Medresesi

Uma (Ortapazar) Medresesi

Raşota (Söğütlü) Medresesi (1900)

Salaha (Yolveren) Medresesi (1875-1880)

Tekkeköy (Salarha Ahingöz) Medresesi (1891)

Ğoloz (Kendirli) Medresesi

Mişona (Pazarköy) Medresesi

Veyla (Veliköy) Medresesi (1892)

Hamalyoz (Gündoğdu) Medresesi

Askoroz Felenksu Medrese ve Mektebi

Aron-Mağloz (Camidağı-Sütlüce) Medresesi

 

Ardeşen’de

Timisvat (Köprüköy) Medresesi (1879)

Siyat (Cami mah.) Medresesi

Ğare (Işıklı) Medresesi

Kavaklı (Cibistas) Medresesi

 

Çamlıhemşin’de

Mollaveys (Ülkü) Medresesi

Hala (Aşağı Şimşirli) Medresesi

 

Çayeli’nde

Latum (Madenli) Medresesi

Arsevos (Aşıklar) Medresesi

Babik (Çukurluhoca) Medresesi (1876)

Haytef (Beşikçiler) Medresesi

Büyükköy Medresesi

Sırtköy Medresesi (1900)

Perkam (Demirhisar) Medresesi

Balahor (Yenice) Medresesi

Mapavri (Eski Camii) Medresesi

 

Fındıklı’da

Pishala-i Süfla (Kavaklı-Arılı) Medresesi

Sümer Medresesi

 

Güneysu’da

Potomya (Güneysu) Medresesi

Setoz (Ortaköy) Medresesi

Kuriloz (Adacami) Medresesi

Kamboz (Selamet) Medresesi

Pulihoz (Dumankaya) Medresesi

Kaluharaf (Kiremitköy) Medresesi

 

İkizdere’de

Kafkame Medresesi (1875)

Varda (Güneyce) Medresesi

Kabahor (Gölyayla) Medresesi

 

İyidere’de

Aspet Medresesi

Zavendik (Büyükçiftlik) Medresesi (1890)

 

Kalkandere’de

Karadere Medresesi (1869)

Vandri (Çağlayan) Medresesi

Andra (Hurmalık) Medresesi (1893)

 

Pazar’da

Atina (Pazar) Medresesi (1899)

Apso (Suçatı) Medresesi (1880)

Melyat (Merdivenli) Medresesi

Başköy Sinanoğlu Medresesi

 

 

Bu medreselerin hemen hepsi 1916 yılında vuku bulan Rus işgaline kadar faaliyetini sürdürmüştür. Rus işgali üzerine kapanan medreseler ve kütüphaneleri büyük ölçüde harap ve talan edilmiştir. 1918’de işgalin sonra ermesinden sonra meydana gelen otorite boşluğu, yaşanan kıtlık, fakirlik ve eşkıyalık hadiseleri nedeniyle bu medreselerin bazıları yeniden tedrisata başlayamadı. Bazı din adamlarının gayretiyle tedrisata başlayan medreseler ise 3 Mart 1924 tarihinde çıkan Tevhîd-i Tedrisât’a dair kanun ile ülkedeki bütün medreseler gibi kapatıldı. Bundan sonra uygun görülen bazı medrese binaları yeni sisteme göre kurulan tedrisat için hazırlandı ve 1928’e kadar Arap harfleriyle bu tarihten sonra da yeni kabul edilen Latin harfleriyle mektep olarak kullanıldı. Bu konuda medrese iken kapatılan Karadere Medresesi için Rize mebusu Ali (Zırh)’nin kaleme alıp 1925 yılında TBMM’ne verdiği, bu binanın vasıfları ve burasının tedrisat için kullanılmasına dair teklifi şöyle idi;[6]

 

Türkiye

Büyük Millet Meclisi

Kâtib-i Umûmiliği

Kavânin Müdüriyeti

ANKARA

 

Riyaset-i Celileye

Rize ve merkeze bağlı nahiye ve köylerde maarif teşkilatı namına medenî vasıtaların her türlüsünden mahrum ve mektep denilemeyecek derecede teşkilat-ı hususiyeye tabi’ bir takım ilim yuvalarından başka bir şey yokdur. Vaziyet-i coğrafiyesi itibariyle memleketin arazisi dağlık ve köylerinin yekdiğerinden uzak ve aynı zamanda köylerin yekdiğerine yol denilen şeylerle birbirine bağlı bulunmaması dolayısıyla merkezî olarak tesbit edilecek mekteplerden istifade sınırlı kalır. Öteden beri Rize halkının Türk camiasına kadı ve hoca yetiştirmiş olması, halkın ruhunda derin bir irfan izi bırakmasına sebebiyet vermişdir. Çağdaş irfan (eğitim) teşkilatı aslında Rize’de kuvvet-i mahsus olmayacak kadar azdır. Fakat memleketde okumak bilenlerin mikdarı mücavir vilayetlerin ahalisinden çok ve fakat tedrisat evvelce mütehassıs olanlarla yapılmadığından yazmak bilenlerın adedi pek azdır.

Karadere nahiyesinde hiçbir vilâyetin merkezinde bile olmayan kırk odalı kargır bir medrese vardır. Bu binaya iki-üç bin lira sarf etmek, memleketin en hücrâ bir köyünde modern bir mektebin vucûda gelmesini temin etmekdir. Kargir olarak dört cephe üzerine dörtgen şeklinde inşa edilen medresenin 40 odası vardır. Her cephede yirmi beş talebenin serbestce ders okuyabilmesi içün dört dershaneyi hâvîdir. Medresenin dört cepheyi teşkil eden dörtgen bir dönüm bahçesi vardır ki, orada her türlü oyun teşkilatı tesis edilebilir. Binanın sağ tarafı üzerinde de müderris içün üç oda, bir mutfak ve sair müştemilatı havî büyük bir bina vardır. Memleket derin bir ilim fakirliğı içinde çırpınır ve elinde birkaç bin lira sarfla en yeni ve çağdaş bir şekle çevrilebilecek bir binası bulunurken bahsedilen sebeplerin nazar-ı dikkate alınmaması, bu binanın zamanın tesiri ile büsbütün perişan ve harab olması ve dolayısıyla memleketde bilgisizliğin işkirarına badî olmakdan başka bir şey olmayacakdır. Bu sene doğu vilayetlerinde Gece İlk Mektebi açmak içün bu derece kâfi mikdarda tahsisat konulduğu cihetle, bu mekteblerden birinin Karadere nahiyesinde tesis ve teşkili ve arz edilen binanın tamiriyle, tedrisata [1]341 [1925] senesi Eylül’ünde başlanılması ve kilometre başına 56 kişi isabet eden memlekette nura ve rehaya doğru bir adım daha atılması memleket namına lâzımdır efendim.

11 Kânûnisani [1]341 [11 Ocak 1925]

Rize[Mebusu]

Ali

Gerçi Ali Zırh’ın bu teklifine Karadere’ye yakın Hopa’da bir iptidaî mektep bulunduğu, Doğu’da hiç mektebi bulunmayan vilayetlerin çokluğu gerekçesiyle olumlu cevap verilmemiştir ama daha sonra çevredeki birçok medrese binası mektep olarak kullanılmıştır. Nitekim 1876 yılında inşa edilmiş Çayeli Çukurluhoca medresesi buna bir örnektir. Bu medrese binası 1928-1929 yılından itibaren ilkokul olarak hizmete açılmış[7] 1996 yılına kadar köyün ilkokulu olarak kullanılmıştır. (Gününümüzde ayakta bulunan Rize’nin tek medrese binası olan bu yapının alt katı maalesef Çay alımevi olarak kullanılmakta ve burada bulunan talebe hücreleri ile şömineler kırılıp büyük ölçüde yok edilmiş durumdadırlar. Taşımalı eğitime geçilmesinden sonra terk edildiğinden harabeye dönmüş olan bu eser, ilgili kurumlar tarafından tescil edilip acil olarak korumaya ve onarıma alınmazsa 1-2 kış boyunca yağacak kar ile çökebilecek hale gelmiştir. Nitekim Rize’deki diğer medrese binaları bazen zamanın tahribatına, bazen çığ düşmesine, bazen yanında bulunan caminin genişletilmesi esnasında veya lojman arsası temininde, bazen de eski devire olan husumet nedeniyle tarihi ve sanat değerlerine bakılmaksızın yok edilmişlerdir). Varda (Güneyce) Medresesi de 1924’ten sonra uzun yıllar İlkmektep olarak kullanılmıştır.

                   

Vakıf Kayıtlarına Göre 1898 Yılında Rize’deki Eğitim Kurumları

 

23 Ağustos 1898 tarihinde Trabzon Valisi Mehmed Kadri imzasıyla Maarif Nezaretine gönderilen Rize kazasıyla Mapavri (Çayeli), Kuraiseba (İkizdere) ve Karadere (Kalkandere) nahiyelerinde bulunan İslâm mektepleri, camiler, mescitler ve medreselere ait vakıf muhasebe cetvelinde, bölgedeki eğitim kurumlarının listesi verilmektedir. Gerçi o yıllarda faal olduğu halde listede gösterilmemiş bazı medreselerin varlığından listenin eksiksiz olduğunu söylemek mümkün değildir. Bununla birlikte liste yöredeki eğitim kurumlarının yaygınlığını göstermesi bakımından önem arz etmektedir. Listeye göre herbiri vakıf olan bu kurumların sayısı o zamanki idari düzenlemeye göre Rize mahallelerinde 34, Rize köylerinde 76, Çayeli’nde 56, İkizdere’de 19, Kalkandere’de 6 idi. Bugünkü idari düzenlemeye göre ise kurumun bulunduğu yerleşim yerleri dikkate alındığında bunlardan 77’si Rize merkeze bağlı mahalle ve köylerde, 66’sı Çayeli’nde, 19’u İkizdere’de, 6’sı İyidere’de, 9’u Derepazarı’nda, 10’u Güneysu’da, 4’ü de Kalkandere ilçesi sınırları dahilinde bulunmaktaydı. Bu kurumlardan;

75’i Mektep (sıbayn/Mahalle mektebi),

72’si Mektep ve Cami,

19’u Mektep ve Mescid,

12’si Cami,

9’u Medrese,

2’si Medrese ve Mektep,

1’i Medrese ve Cami,

1’i de Mektep-Medrese ve Cami olarak kaydedilmiştir.

 

Listede sadece mektep olarak kaydedilmiş olanların müstakil mektep yapıları oldukları, cami, mescid ve medreselerin bünyesinde bir mekânda faaliyet gösteren mekteplerin de bu kurumlarla birlikte kaydedilmiş oldukları anlaşılmaktadır. Listede mektebin bulunduğu yer adlarına bakıldığında köylerin çok büyük bir kısmı ile yaylalara kadar yayılmış oldukları görülür. Cetvelde Rize’deki mekteplerin sayısı 169, medreselerin sayısı 13 olarak verilmektedir.

1898 yılına ait cetvele göre Rize’deki eğitim kurumları, bulundukları köy/mahalle ve mütevelli adları şöyledir:[8]

 

SıraKurumBulunduğu YerMütevellisi
  1.  
MektepPeripol (Rize Pehlivan)Kasapoğlu Receb
  1.  
CamiEminettin (Rize Eminettin)Hacımollazâde Ali Efendi
  1.  
Mektep ve MescidDalyan (Rize Tophane)Hayrayerlioğlu Mustafa Efendi
  1.  
Mektep ve MescidKale (Rize Kale)İbrahim Efendi
  1.  
CamiKasaba içinde Orta Cami (Rize Yeniköy)Faik Efendi
  1.  
MektepKamenit (Rize Kavaklı)Ali Efendi
  1.  
Ayşe Hatun CamiiKasaba içinde (Rize Çarşı)Hacı Yusuf Efendi
  1.  
Mektep ve MescidKankalanos (Rize Yağlıtaş)Kasapoğlu Ahmed
  1.  
Mektep ve MescidRomanoz (Rize Hayrat)Hacı İbrahim Efendi
  1.  
Mektep ve MescidOskolmanoz (Rize Fener mahallesinin bir kısmı)Ömer Reis
  1.  
Mektep ve MescidHurtoz (Rize Fener)Ömer Reis
  1.  
Mektep ve Mescidİksenit (Rize Kambursırt)Burhan Usta
  1.  
MektepSamri (Rize Kaplıca)Abdurrahim
  1.  
Mektep ve MescidRoşi (Rize Reşadiye)Hacı Osman Efendi
  1.  
MektepFiliboz (Rize Halatçılar) Ahmed Efendi
  1.  
Mektep ve CamiKuvaroz (Rize Gülbahar)Süleyman Efendi
  1.  
Mektep ve MescidYeniköy (Rize Yeniköy mah.)Mustafa Efendi
  1.  
Mektep ve MescidPaşayan ve Vonit (Rize Çarşı ve Atmeydanı)Mehmed Efendi
  1.  
Mektep ve MescidCancol (Rize Balsu)Tahir Efendi
  1.  
Mektep ve CamiHumrik (Rize İslampaşa)Hacı Mustafa Efendi
  1.  
Mektep ve CamiMüftü (Rize Müftü mah.)Hacı Ömer Kaptan
  1.  
Mektep ve MescidPaşayan Atmeydanı (Rize Çarşı ve Atmeydanı)Hacı Mustafa Efendi
  1.  
Mektep ve CamiAkrotil (Rize Camiönü)Osman Reis
  1.  
MektepSirahoz (Rize Çorapçılar)Molla Halid
  1.  
Mektep ve MescidArkilikoz (Rize Ekmekçiler)Memiş Dayı
  1.  
MektepKalahton (Rize Paşakuyu)Hacı Ali
  1.  
Mektep ve CamiDiğer Kuvaroz (Rize Gülbahar) Osman Efendi
  1.  
Mektep ve CamiDiğer Haldoz (Rize Portakallık)Hacıalizâde Rasim Efendi
  1.  
Mektep ve CamiHamzabey Romanoz (Rize Hamzabey)Molla Ahmed
  1.  
Mektep ve MescidPindoz (Rize Değirmendere)Hacı Hafız Osman Efendi
  1.  
MedresePiriçelebi (Rize Piriçelebi mah.)Necibe Hatun
  1.  
Mektepİksenit (Rize Pilavdağı)Hacı Mustafa Efendi
  1.  
CamiKasaba içinde Tuzcuzâde (Rize)Hacı Tahir Efendi
  1.  
Medrese ve CamiMalkoçoğlu Camii (Rize Çarşı)Rıfat Efendi
  1.  
Küçük Mektep ve MescidKalamoz (Rize Gündoğdu Akpınar)Dervişoğlu Hacı Ömer
  1.  
Mektep ve CamiSalarha Atyanoz (Rize Kasarcılar)Küçükalioğlu Ali
  1.  
Mektep ve CamiYapraklar (İyidere)Ali Yazıcı
  1.  
Mektep ve CamiFetakoz (Rize Gündoğdu)Halpuzoğlu Ömer
  1.  
Mektep ve CamiAron Mağloz Askoroz (Rize Camidağı- Sütlüce)Arapoğlu Ahmed
  1.  
Mektep Medrese CamiAron Mağloz (Rize Camidağı-Sütlüce)Karahüseyinoğlu Mehmed Efendi
  1.  
Mektep ve CamiAron (Rize Sütlüce) Topaloğlu Hasan
  1.  
Mektep ve CamiKuriloz (Güneysu Adacami)Abdullahoğlu Hacı Yunus
  1.  
Mektep ve MescidKarayemiş (Rize)Takılıkoğlu Osman
  1.  
CamiKarayemiş (Rize)Takılıkoğlu Osman
  1.  
Mektep ve MescidAron Taserek (Rize Sütlüce)Sadıkoğlu İbrahim
  1.  
Mektep ve CamiSerandinos (Rize Yemişlik)Uzundurmuşoğlu Hasan
  1.  
MedreseVeylas (Rize Gündoğdu Veliköy)Küçükislâmoğlu Mehmed
  1.  
Mektep ve CamiMalpet (Derepazarı Eriklimanı)Hafız İshak Efendi
  1.  
Mektep ve CamiGürgen Horhor (Güneysu Gürgen)Kalenderoğlu Osman
  1.  
Mektep ve CamiHoholi (Rize Soğukçeşme)Kanburoğlu Abdülhamid Efendi
  1.  
Mektep ve CamiRados (Rize Uzunkaya)Yazıcıoğlu İsmail Efendi
  1.  
Mektep ve CamiGürgen (Güneysu Gürgen)Bacaoğlu Mehmed bin Ahmed
  1.  
Mektep ve CamiPulihoz (Güneysu Dumankaya)Gençalioğlu Hasan bin Memiş
  1.  
Mektep ve CamiApanconoz (Rize Gündoğdu Ketenli)Garipoğlu Hacı Mustafa Efendi
  1.  
Mektep ve MescidGomis (İyidere Fıçıtaşı)Kirisoğlu İsmail Efendi
  1.  
Mektep ve CamiSivelos (Rize Alipaşa)Karbuzoğlu Temel Reis
  1.  
Mektep ve CamiSivelos Siloroğlu (Rize Alipaşa)Mollaahmedoğlu Ali Efendi
  1.  
Mektep ve CamiPerkam (Çayeli Demirhisar)Karamehmedoğlu Ahmed Efendi
  1.  
MedresePerkam (Çayeli Demirhisar)Karamehmedoğlu Ahmed Efendi
  1.  
MedreseAhingöz (Rize Tekkeköy)Deliömeroğlu Halil
  1.  
Mektep ve CamiKarasu (Rize)Kulaksızoğlu Receb
  1.  
Mektep ve CamiKandeva (Rize Kırklartepesi)Emirahmedoğlu Yunus Efendi
  1.  
CamiCanbolad (Rize Pehlivantaşı)Körmehmedoğlu Yunus Efendi
  1.  
CamiKapnes Salarha (Rize Güneşli-Güneştepe)Ömeroğlu Zekeriye bin Ali
  1.  
MektepKapnes Salarha (Rize Güneşli-Güneştepe)Ömeroğlu Zekeriye bin Ali
  1.  
Mektep ve CamiPilaymanoz (Derepazarı Çakmakçılar)Fitozoğlu Ali
  1.  
MektepRuspa Yalıyolu (Derepazarı Uzunkaya) Manioğlu Ali Yazıcı
  1.  
MedreseAhingöz (Rize Tekkeköy)Deliömeroğlu Halil bin Şaban
  1.  
MektepBüyük Setoz (Güneysu Kıbledağı)Mandevoğlu Ahmed Efendi
  1.  
MektepKüçük Setoz (Güneysu Ortaköy)Tayyib Efendi
  1.  
MektepKonyad Mihanca (Rize Tuğlalı)Sandukçıoğlu İsmail Efendi
  1.  
Mektep ve CamiLiparit (İyidere Yalıköy)Hacıoğlu Salih Kaptan
  1.  
MektepÇıklenar (İyidere Sarayköy)Çakıroğlu Salih Efendi
  1.  
CamiŞatroz (Rize Gölgeli)Kazmaoğlu Hacı Hüseyin
  1.  
MektepŞatroz (Rize Gölgeli)Kazmaoğlu Hacı Hüseyin
  1.  
Mektep ve CamiZavendik (İyidere Büyükçiftlik)Çalıkoğlu Receb Efendi
  1.  
MedreseZavendik (İyidere Büyükçiftlik)Öksüzoğlu İbrahim Efendi
  1.  
MektepTarıklar (Rize Yolüstü)Sağıroğlu Ali Usta
  1.  
CamiTarıklar (Rize Yolüstü)Tavukçuoğlu Memiş Efendi
  1.  
Mektep ve CamiLeroz Armud (Çayeli Büyükköy) Hacıoğlu Sadık
  1.  
MektepLeroz Ahiyoz (Çayeli Büyükköy) Çavuşoğlu Mustafa Efendi
  1.  
MektepOrta Kanboz (Güneysu Selamet) Öksüzoğlu Ömer
  1.  
MektepViroz Kutika (Güneysu Küçükcami)Mollaalioğlu Ali Efendi
  1.  
MektepLazkoz (Derepazarı Çalışkanlar)Çalıkoğlu Hamid
  1.  
MektepPerkam Pirinçlik (Çayeli Demirhisar)Karadurmuşoğlu Ali
  1.  
MektepSalarha Kaçaran (Rize Elmalı)Sinekoğlu Zekeriya
  1.  
MektepArşot [Raşot] (Çayeli Çeşmeli Karaağaç)Kameroğlu Ali
  1.  
MektepKoliça (Derepazarı Subaşı)Salihoğlu Ali
  1.  
MektepHanzi (Derepazarı Sandıktaş)Mahnalıoğlu Hacı Hasan
  1.  
MektepPerkam Taşlık (Çayeli Demirhisar)Hordoloşoğlu Bahadır
  1.  
MedresePulihoz (Güneysu Dumankaya)Mustafabaşoğlu Ahmed
  1.  
MektepĞodri (Rize Gündoğdu Dağınıksu)İbadoğlu Arif
  1.  
MektepKuriloz Potomya Zevandik (Güneysu Adacami)Havulioğlu Yunus
  1.  
MektepSalarha Atyanoz Başköy (Rize Kasarcılar)Çalıkoğlu Memiş
  1.  
MektepSanduk (Rize Pehlivantaşı)Körmehmedoğlu Yunus
  1.  
MektepHanis (Rize Bıldırcınköy)Mirzoğlu İsmail
  1.  
MektepĞorğorlu Yavlakoz (Çayeli Büyükköy)Küçükalioğlu Abdullah
  1.  
Mektep ve CamiKaçaran (Rize Elmalı)Kanburoğlu Hacı Mehmed
  1.  
MektepKonyat (Rize Tuğlalı)Sarıosmanoğlu Hacı Mehmed
  1.  
Medrese ve MektepAskoroz Felenksu (Rize Gündoğdu Taşlıdere)Havyarlıoğlu Şaban
  1.  
MektepConcik (Rize Gündoğdu Aktaş)Mollaahmedoğlu Mehmed Efendi
  1.  
MektepArşot [Raşot] Anafra  (Çayeli Çeşmeli-Karaağaç)Çuğuroğlu Memiş
  1.  
MektepÇakri (Derepazarı Çukurlu)Ömeroğlu Ahmed Çavuş
  1.  
MektepŞimadiyos (Derepazarı Esentepe-Kirazdağı)Bıyıkoğlu Yusuf
  1.  
MektepGürgenli Ulu (Çayeli Gürgenli)Lorcioğlu Tahir Çavuş
  1.  
MektepHos (Derepazarı Maltepe)Mehmedbaşoğlu Beşir Efendi
  1.  
MektepKalamos (Rize Gündoğdu Akpınar)Dursun, Ömer, Eyüp ve Musa
  1.  
MektepKofin (Rize Beştepe)Kosifoğlu Mustafa
  1.  
MektepLikoz Salarha (Rize Kokulukaya)Hacı Hurşid ve Şuayb
  1.  
Mektep ve CamiArğalağoz (Rize Çiftekavak)Lazzâde Kemal Efendi
  1.  
MektepAkrotıl Hamuda (Çayeli Limanköy)Köroğlu Abdullah
  1.  
MektepAkrotıl (Çayeli Limanköy)Hacızâde Yakub Efendi
  1.  
MektepYaka (Çayeli Yaka)Kısoğlu Reşid
  1.  
MektepCanceva (Çayeli Yenicami)Haliloğlu Mehmed Çavuş
  1.  
MektepÇanceva Musaklı  (Çayeli Yenicami)Sadıkoğlu İbrahim Efendi
  1.  
MektepÇanceva Kelos  (Çayeli Yenicami)Lalaşeroğlu Ali
  1.  
Mektep ve CamiCaferpaşa (Çayeli)Karahasanoğlu Eyüb
  1.  
Mektep ve CamiArpik Büyük Camii (Çayeli Musadağı)Fettahoğlu Hüseyin
  1.  
MektepArpik Küçük Mektep (Çayeli Şirinköy)Morgiloğlu Aziz Efendi
  1.  
MektepMakraş (Çayeli Ortaköy)Kirisoğlu Hurşid Efendi
  1.  
MektepPalodya (Çayeli Beyazsu)İrfanoğlu İlyas Efendi
  1.  
Mektep ve CamiÇeçeva (Çayeli Haremtepe-Güzeltepe)Şanlıoğlu Hamid Efendi
  1.  
MektepHahunç Tırğa (Çayeli Çataldere)Hamdanamidoğlu Hasan Efendi
  1.  
MektepNefs-i Hahunç (Çayeli Çataldere)Ahmedoğlu Osman Efendi
  1.  
MektepBabik (Çayeli Çukurluhoca)Zikürlizâde Ali Efendi
  1.  
Mektep ve CamiNefs-i Babik (Çayeli Çukurluhoca)İsmail Efendi
  1.  
Mektep ve CamiPalahor (Çayeli Yenice )Hacıahmedoğlu Mehmed Efendi
  1.  
Mektep ve CamiPeraştan (Çayeli Uzundere)Hacışüküroğlu Mehmed Ali
  1.  
Mektep ve CamiÇutins Başköy (Çayeli Başköy)Şadumanoğlu Mehmed
  1.  
MektepNefs-i Çutins (Çayeli Ormanc< 

ÇİFTÇİLERİMİZE ÖNEMLE DUYURULUR

Rize, Artvin, Trabzon Ziraat Odaları Çay fiyatı için Bir Araya Geldi

Kalkandere'de 23 Nisan Etkinlikleri Yapıldı

İsan İbar'ın Belediye Başkanı Rahmi Metin'i ziyaret ettiler

Nice 23 Nisan'lara, nice mutlu bayramlara!

Başkan Mehmet Yılmaz'dan 23 Nisan Mesajı

Kalkanderespor'dan 23 Nisan Kutlaması

Vali Baydaş, Makamını Zeynep Varlı’ya bıraktı

23 NİSAN TEMSİLİ RİZE BELEDİYE BAŞKANI ÖĞRENCİ RIFAT ASAF İSLAMOĞLU OLDU…

Kalkandere Vakfi başkanı İbar'dan Mehmet Yılmaza Hayırlı olsun Ziyareti

REVAK'tan 5'kitap Bir Arada

Kansızoğlu Hurşit Ağa (1825-1885)

Yolbaşıspor; Atmaça Spor Karşısında Şampiyonluk Maçına Çıkıyor

Süper Lig’de 32. hafta sonunda oluşan puan durumu

Ordumuzun İlk Milli Lazer Güdümlü Füzesi CİRİT

Yolbaşı Spor Şampiyonluğa Koşuyor

Ümraniye Rizeliler Derneğinin 5. Olağan Kongresi Yapıldı

Hurmalik, Yokuşlu, Fındıklı, Dülgerli, Yumurtatepe ve Yolbaşi Köylerinde Yol Bakım Çalışmaları Devam Ediyor.

Mayısın İlk Haftası Çay Hasadı Başlaya Bilir

ÇAYKUR’un Mevsimlik İşçi Başvuru Tarihleri Belli Oldu

Kalkandere'li Sporcu Avrupa Şampiyonu Oldu

Kalkanderespor-1 Kopuzlar Vakfı Veliköyspor-0

Muhammed Avcı; " Hızlı Tren Hattına Rize'de Eklendi"

Rize'de Yaş Çay Toplama İşçileri Ton Başına Ne Kadar Para İsteyecek?

Kalkandere İlçe Müftülüğü Aylık Olağan Mutad Toplantısı İcra Edildi

Pazartesi Günü Komisyon Toplantısı Yapılacak " Rize'de Ekmeğe Zammı Geliyor?"

Kalkandere Belediyesi 4 Büro İşçisi ve 1 Şoför Alacak

VALİ BAYDAŞ’TAN İL GENEL MECLİSİNE HAYIRLI OLSUN ZİYARETİ

Seri Üretimleri Başlıyor

Polis Asker ve Kamu Görevlileri Sizden Para İstemez

Yükleniyor

ÇİFTÇİLERİMİZE ÖNEMLE DUYURULUR

Rize, Artvin, Trabzon Ziraat Odaları Çay fiyatı için Bir Araya Geldi

Kalkandere'de 23 Nisan Etkinlikleri Yapıldı

İsan İbar'ın Belediye Başkanı Rahmi Metin'i ziyaret ettiler

Nice 23 Nisan'lara, nice mutlu bayramlara!

Başkan Mehmet Yılmaz'dan 23 Nisan Mesajı

Kalkandere Vakfi başkanı İbar'dan Mehmet Yılmaza Hayırlı olsun Ziyareti

Yolbaşıspor; Atmaça Spor Karşısında Şampiyonluk Maçına Çıkıyor

Yolbaşı Spor Şampiyonluğa Koşuyor

ÇAYKUR’un Mevsimlik İşçi Başvuru Tarihleri Belli Oldu

23 NİSAN TEMSİLİ RİZE BELEDİYE BAŞKANI ÖĞRENCİ RIFAT ASAF İSLAMOĞLU OLDU…

Mayısın İlk Haftası Çay Hasadı Başlaya Bilir

Muhammed Avcı; " Hızlı Tren Hattına Rize'de Eklendi"

Pazartesi Günü Komisyon Toplantısı Yapılacak " Rize'de Ekmeğe Zammı Geliyor?"

VALİ BAYDAŞ’TAN İL GENEL MECLİSİNE HAYIRLI OLSUN ZİYARETİ

ÇOCUK ŞENLİĞİMİZE TÜM HALKIMIZ DAVETLİDİR

Rize'de Konut Satışların Geçen Yıla Göre Düştü

RİZE'de, ÇELİK KANATLAR UÇUŞ GÖSTERİSİ DÜZENLENECEK

Kalkandere'ye Hayırlı olsun, " Rize İçme Suyu Projesi Tamamlandı"

Dağbaşı Isırlık Bağlantı Yolu Çalişmaları Devam Ediyor

Kalkanderespor'dan 23 Nisan Kutlaması

Kalkanderespor-1 Kopuzlar Vakfı Veliköyspor-0

Kalkanderespor U-15 Çeyrek Finalde

Kalkandere Spor Kulüb Başkanı Mevlüt İslamoğlu Bayram Mesajı

Süper Amatör Ligi 21.Hafta Kendirli Belediyespor-0 Kalkanderespor-2

Kalkanderespor Kendirli Belediyespor Deplasmanında Galibiyet Peşinde

Kalkandere Spor Başkanı; Belediye Başkanı Seçilen Mehmet Yılmaz'a Tebrik Mesajı Yayımladı

Süper Amatör Ligi 20.Hafta Kalkanderespor-4 Madenli Belediyespor-2

Tüm Halkımız Davetlidir

U-15 Ligi Kalkanderespor-1 Gündoğdu Gelişimspor-0

LİG TABLOSU

Takım O G M B Av P
1.Galatasaray 33 29 1 3 56 90
2.Fenerbahçe 33 27 1 5 57 86
3.Trabzonspor 33 17 12 4 13 55
4.Beşiktaş 33 15 12 6 6 51
5.İstanbul Başakşehir 33 14 12 7 6 49
6.Rizespor 33 14 13 6 -6 48
7.Kasımpaşa 33 13 13 7 -4 46
8.Antalyaspor 33 11 10 12 0 45
9.Alanyaspor 33 11 10 12 -3 45
10.Sivasspor 33 11 10 12 -5 45
11.Adana Demirspor 33 9 10 14 5 41
12.Samsunspor 33 10 14 9 -6 39
13.Ankaragücü 33 8 12 13 -3 37
14.Kayserispor 33 10 13 10 -10 37
15.Konyaspor 33 8 13 12 -13 36
16.Gazişehir Gaziantep 33 9 17 7 -13 34
17.Fatih Karagümrük 33 8 16 9 -5 33
18.Hatayspor 33 7 14 12 -9 33
19.Pendikspor 33 7 17 9 -31 30
20.İstanbulspor 33 4 22 7 -35 16