Patatesin hikayesi aslında oldukça maceralı. Bugün soframızın baş tacı olsa da, Anadolu topraklarına gelmesi sandığından çok daha geç oldu.
İşte patatesin tarih yolculuğu:
Anavatanı Neresi?
Patatesin ana vatanı Güney Amerika, özellikle de Peru ve Bolivya sınırları içindeki And Dağları'dır. İnka medeniyeti tarafından binlerce yıl önce evcilleştirilen bu bitki, 16. yüzyılda İspanyol kâşifler aracılığıyla Avrupa'ya taşındı. Avrupa'nın bu "yeraltı meyvesine" alışması ise başlangıçta pek kolay olmadı; insanlar onu bir süre süs bitkisi olarak kullandılar.
Türkiye'ye Ne Zaman Geldi?
Patatesin Osmanlı İmparatorluğu'na girişi oldukça geç bir tarihtir, yani yaklaşık 19. yüzyılın ortalarına (1850'ler) tekabül eder. Patates Anadolu'ya iki koldan girdi:
1. Kafkasya Üzerinden: Rusya üzerinden Erzurum ve çevresine.
2. Batı Üzerinden: Avrupa'dan İstanbul ve Balkanlar yoluyla.
İlk Üretim Ne Zaman Yapıldı?
Osmanlı'da patates üretimine dair kayıtlar 1870'li yıllardan itibaren netleşmeye başlar:
• 1876: Patatesin sistematik olarak ilk yetiştirildiği yerlerden biri Adapazarı ve çevresidir.
• 1895: Osmanlı Devleti, patates üretimini teşvik etmek amacıyla Rusya'dan tohumluk patates ithal etmiş ve halka dağıtmıştır.
• Cumhuriyet Dönemi: Patatesin gerçek anlamda stratejik bir ürün haline gelmesi ve tüm Türkiye'ye yayılması ise Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki tarım hamleleriyle gerçekleşmiştir.
Biliyor muydun? Patates ilk geldiğinde halk arasında "yer elması" ile karıştırılmış veya ona "kumpir" denilmiştir. Bugün Balkanlar'da ve Anadolu'nun bazı yerlerinde patatese hala "kumpir" denmesinin sebebi de bu tarihi kökenlerdir.
Derleme; Şener VARLIK
